Dissertasiya və diplom işi yazarkən elmi məzmun qədər dissertasiya və diplom işi formatı və strukturu da vacibdir. Sənədin bölmələri düzgün ardıcıllıqla qurulmadıqda, başlıqlar eyni sistemlə verilmədikdə, şrift, interval, abzas, səhifə nömrələri və digər texniki elementlər bir-birinə uyğun olmadıqda iş təqdimat mərhələsində əlavə düzəliş tələb edə bilər.
Bu bələdçidə dissertasiya və diplom işi strukturu necə qurulmalıdır, format necə tərtib edilməlidir, hansı bölmələr olmalıdır və sənədi təhvil verməzdən əvvəl nələri yoxlamaq lazımdır suallarını sistemli şəkildə izah edirik.
Vacib qeyd: universitet, fakültə və proqramdan asılı olaraq texniki tələblər fərqlənə bilər. Buna görə son qərar verərkən həmişə universitetinizin rəsmi metodik göstərişini əsas götürün.
Dissertasiya strukturu nədir?
Dissertasiya strukturu elmi işin hansı bölmələrdən ibarət olmasını və həmin bölmələrin hansı ardıcıllıqla yerləşdirilməsini göstərir. Düzgün struktur oxucunun mövzunu mərhələli şəkildə izləməsinə və tədqiqatın məntiqini daha rahat başa düşməsinə kömək edir.
Dissertasiyanın əsas bölmələri
Universitetin tələblərindən asılı olaraq adlandırmalar dəyişə bilər, lakin dissertasiyalarda adətən aşağıdakı əsas hissələrə rast gəlinir:
- titul səhifəsi;
- mündəricat;
- xülasə və ya abstrakt;
- ixtisarlar və işarələr siyahısı — tələb olunarsa;
- giriş;
- əsas fəsillər və yarımfəsillər;
- tədqiqat metodologiyası;
- nəticələrin təqdimatı və müzakirəsi;
- nəticə və təkliflər;
- istifadə edilmiş ədəbiyyat siyahısı;
- əlavələr — zəruri olduqda.
Bu bölmələrin sayı və adı elmi sahəyə görə dəyişə bilər. Məsələn, eksperimental tədqiqatla nəzəri tədqiqatın əsas fəsillərinin quruluşu eyni olmaya bilər.
Dissertasiyanın giriş hissəsi necə qurulmalıdır?
Giriş bölməsi tədqiqatın ümumi çərçivəsini müəyyən edir. Burada oxucu işin nə haqqında olduğunu, problemin niyə araşdırıldığını və tədqiqatın hansı məqsədə xidmət etdiyini anlamalıdır.
Girişdə adətən hansı məlumatlar verilir?
- mövzunun aktuallığı;
- tədqiqat problemi;
- tədqiqatın məqsədi;
- tədqiqat vəzifələri;
- tədqiqat obyekti və predmeti;
- istifadə edilən metodlar;
- elmi yenilik və ya tədqiqatın fərqli tərəfi;
- praktik və nəzəri əhəmiyyət;
- işin ümumi strukturu.
Girişdə sonrakı fəsillərdə geniş izah ediləcək nəticələri əvvəlcədən uzun şəkildə təqdim etmək əvəzinə tədqiqatın istiqamətini aydın göstərmək daha məqsədəuyğundur.
Dissertasiyada fəsil və yarımfəsillər necə qurulmalıdır?
Dissertasiyanın əsas mətnində başlıqlar arasında məntiqi iyerarxiya olmalıdır. Fəsil və yarımfəsillər bir-birini tamamlamalı, eyni səviyyəli başlıqlar eyni formatda verilməlidir.
Məsələn:
1. FƏSİL. NƏZƏRİ ƏSASLAR
1.1. Mövzunun nəzəri yanaşmaları
1.2. Əvvəlki tədqiqatların təhlili
1.2.1. Müəyyən istiqamət üzrə alt bölmə
Başlıq nömrələnməsi bir sistem üzrə davam etməli və məzmun daxilində verilən başlıqlar mündəricatla uyğun gəlməlidir.
Dissertasiya və diplom işi formatı necə olmalıdır?
Dissertasiya formatı sənədin vizual və texniki tərtibatını əhatə edir. Buraya şrift, ölçü, sətirlərarası interval, abzas, səhifə kənarları, nömrələmə, cədvəllər, şəkillər və digər elementlər daxildir.
Şrift və şrift ölçüsü
Bütün əsas mətn boyunca eyni şrift sistemi qorunmalıdır. Başlıqlar, əsas mətn, cədvəl və şəkil qeydləri üçün universitet ayrıca ölçülər müəyyən edə bilər. Buna görə şrift adı və ölçüsünü özbaşına seçmək əvəzinə rəsmi tərtibat qaydasını yoxlamaq lazımdır.
Sətirlərarası interval və abzas
Sətirlərarası interval bütün əsas mətn boyunca ardıcıl olmalıdır. Eyni qayda abzas girintilərinə, abzasdan əvvəl və sonra qoyulan məsafələrə də aiddir. Word sənədində təsadüfən fərqli interval verilmiş bir neçə abzas sonradan nəzərdən qaça bilər.
Səhifə kənarları
Sol, sağ, yuxarı və aşağı kənar boşluqlar universitetin metodik tələbinə uyğun qurulmalıdır. Dissertasiyanın cildlənməsi və çapı nəzərə alındığı üçün bu ölçülər bəzi proqramlarda fərqli ola bilər.
Səhifə nömrələri
Səhifə nömrələnməsinin haradan başlaması, nömrənin hansı mövqedə yerləşməsi və ilkin səhifələrin necə hesablanması universitetin qaydalarına uyğunlaşdırılmalıdır. Ən çox rast gəlinən problemlərdən biri sənəd daxilində səhifə nömrələrinin əl ilə yazılması və ya ardıcıllığın pozulmasıdır.
Mündəricat necə hazırlanmalıdır?
Mündəricat dissertasiyanın bütün əsas başlıqlarını və onların səhifə nömrələrini göstərməlidir. Ən praktik yanaşma Word proqramında başlıq stillərindən istifadə edərək avtomatik mündəricat yaratmaqdır.
Avtomatik mündəricat istifadə etdikdə fəsillərin yeri dəyişsə belə səhifə nömrələrini yeniləmək daha asan olur. Əl ilə yazılmış mündəricatda isə səhifə nömrələrinin sonradan səhv qalması ehtimalı artır.
Cədvəl və şəkillər necə yerləşdirilməlidir?
Cədvəl və şəkillər mətn daxilində təsadüfi yerləşdirilməməlidir. Onların nömrəsi, adı və mətn daxilində istinadı ardıcıl sistem üzrə verilməlidir.
Cədvəllər üçün yoxlanmalı məqamlar
- cədvəlin nömrəsi varmı;
- cədvəlin adı göstərilibmi;
- mətn daxilində həmin cədvələ istinad edilibmi;
- mənbə tələb olunursa qeyd edilibmi;
- cədvəl səhifə sərhədlərindən kənara çıxmırmı.
Şəkil və diaqramlar üçün yoxlanmalı məqamlar
- şəkil və ya diaqram nömrələnibmi;
- izahlı başlıq verilibmi;
- mətn daxilində şəkilə istinad varmı;
- keyfiyyət çap üçün kifayət edirmi;
- mənbə tələb olunursa göstərilibmi.
İstinadlar və ədəbiyyat siyahısı necə olmalıdır?
Mətn daxilində istifadə edilən istinadlarla ədəbiyyat siyahısı arasında uyğunluq olmalıdır. Mətndə istinad verilmiş mənbə ədəbiyyat siyahısında olmalı, siyahıda göstərilən mənbələrin istifadəsi də yoxlanmalıdır.
APA, Chicago, Harvard və digər istinad sistemlərinin hər birinin ayrıca qaydaları mövcuddur. Hansı sistemdən istifadə ediləcəyi universitetin, fakültənin və ya elmi rəhbərin tələbindən asılı ola bilər.
Dissertasiya formatında ən çox edilən səhvlər
- eyni sənəddə müxtəlif şriftlərdən istifadə edilməsi;
- başlıqların fərqli ölçü və formatda olması;
- sətirlərarası intervalın bəzi abzaslarda dəyişməsi;
- mündəricatla mətn başlıqlarının uyğun gəlməməsi;
- səhifə nömrələnməsinin pozulması;
- cədvəl və şəkillərin nömrələnməməsi;
- ədəbiyyat siyahısında təkrar və ya çatışmayan mənbələrin olması;
- mətn daxilində istifadə edilməyən mənbələrin siyahıda qalması;
- fəsil və yarımfəsil nömrələnməsinin qarışması;
- universitetin xüsusi format tələbinin nəzərə alınmaması.
Dissertasiya və diplom işini təhvil verməzdən əvvəl yoxlama siyahısı
Sənədi təqdim etməzdən əvvəl aşağıdakı qısa yoxlama siyahısından istifadə edə bilərsiniz:
- titul səhifəsi düzgün hazırlanıb;
- mündəricat başlıqlarla uyğun gəlir;
- fəsil və yarımfəsillərin nömrələnməsi düzgündür;
- şrift və ölçülər eynidir;
- sətirlərarası interval düzgündür;
- abzas və kənar boşluqlar yoxlanılıb;
- səhifə nömrələri ardıcıldır;
- cədvəl və şəkillərin başlıqları mövcuddur;
- istinadlar ədəbiyyat siyahısı ilə uyğunlaşdırılıb;
- nəticə bölməsi tədqiqatın məqsəd və vəzifələrinə cavab verir;
- universitetin rəsmi tərtibat qaydası ilə son müqayisə aparılıb.
Dissertasiya və diplom işinin format və strukturunu avtomatik necə yoxlamaq olar?
Uzun dissertasiya sənədində bütün texniki parametrləri əl ilə yoxlamaq vaxt aparır. Xüsusilə şrift, interval, abzas, səhifə kənarları, struktur bölmələri, mündəricat və səhifə nömrələrində kiçik uyğunsuzluqları gözdən qaçırmaq mümkündür.
DissLink Format və Struktur Yoxlayıcı DOCX sənədinin texniki quruluşunu analiz etməyə və mümkün format uyğunsuzluqlarını müəyyən etməyə kömək edir.
Format yoxlayıcının necə işlədiyini ayrıca izah etdiyimiz Dissertasiya və Diplom İşi Format və Struktur Yoxlayıcı məqaləsinə də baxa bilərsiniz.
Dissertasiyanın yazılma mərhələləri haqqında daha geniş məlumat üçün Dissertasiya nədir və necə yazılır? bələdçisini oxuya bilərsiniz.
Tez-tez verilən suallar
Dissertasiya hansı bölmələrdən ibarət olmalıdır?
Adətən titul səhifəsi, mündəricat, giriş, əsas fəsillər, metodologiya, nəticələr, nəticə, ədəbiyyat siyahısı və zəruri olduqda əlavələrdən ibarət olur. Dəqiq struktur universitet və proqram üzrə dəyişə bilər.
Dissertasiya üçün hansı şrift istifadə olunmalıdır?
Şrift və ölçü universitetin rəsmi tərtibat qaydasına əsasən seçilməlidir. Bütün sənəd boyunca eyni sistemin qorunması vacibdir.
Dissertasiyada sətirlərarası interval neçə olmalıdır?
Bu göstərici universitetdən asılı olaraq dəyişə bilər. Ona görə konkret intervalı universitetin metodik göstərişindən yoxlamaq lazımdır.
Dissertasiyada avtomatik mündəricat istifadə etmək olar?
Bəli. Word-un başlıq stillərindən istifadə etməklə avtomatik mündəricat yaratmaq başlıqların və səhifə nömrələrinin idarəsini asanlaşdırır.
Dissertasiya formatını təqdim etməzdən əvvəl necə yoxlamaq olar?
Sənədi universitetin rəsmi qaydaları ilə müqayisə edə və texniki uyğunsuzluqları müəyyən etmək üçün DissLink Format və Struktur Yoxlayıcıdan istifadə edə bilərsiniz.
Diplom işi üçün də eyni format prinsipləri keçərlidirmi?
Əsas texniki prinsiplər oxşar ola bilər, lakin diplom işi və dissertasiya üçün universitet ayrıca struktur və format tələbləri müəyyən edə bilər.
Hashtaglar: #Dissertasiya #DissertasiyaFormatı #DissertasiyaStrukturu #DissertasiyaYazılması #DissertasiyaTərtibatı #Diplomİşi #FormatYoxlayıcı #StrukturYoxlayıcı #Akademikİş #Elmiİş #MagistrDissertasiyası #DissLink
